Ahmed Aboutaleb, voorzitter van Jeugdzorg Nederland, zei zondag 5 april 2026 bij WNL Op Zondag iets dat veel professionals in de jeugdhulp al jaren zien: er is wildgroei ontstaan in het aanbod van zorgorganisaties die totaal uit de hand loopt.

"Er moeten tussen de 8.000 en 12.000 zorgaanbieders zijn," zei Aboutaleb. "Organisaties halen krenten uit de pap — ze zijn vooral gericht op geld verdienen, niet op kwaliteit die kinderen en gezinnen werkelijk nodig hebben."

Je zou bijna denken dat je niet hoeft uit te leggen waarom dit een probleem is. Maar toch even. Het begint overigens al met het feit dat we niet weten hoeveel zorgaanbieders er exact werken in dit veld waarbij we met zijn allen aan de lat staan voor een van de meest kwetsbare doelgroepen van onze samenleving; onze kinderen en jongeren.

Het systeem was slim; totdat het niet zo slim meer was

De drie decentralisaties van 2015 liggen inmiddels 11 jaar achter ons. Het systeem is inmiddels wel gesetteld. Het idee: gemeenten kennen hun inwoners en weten dus beter waar ze problemen kunnen vinden. Dit klopt, en is zo goed gelukt dat het soms lijkt of we meer een sleepnet dan een vangnet voor problemen hebben gecreëerd.

In theorie geen probleem, we wilden immers meer en vooral eerder signaleren. Maar wat zagen we tegelijk ook gebeuren? De gemeentefinanciën bleken een ruif te zijn waaruit meer mensen een graantje willen meepikken. De zorgaanbieders schoten als paddenstoelen uit de grond en er ontstond wildgroei in zowel aanbod als regulering.

Iedere aanbieder en gemeente heeft eigen procedures, eigen kwaliteitsnormen, eigen doelstellingen. Niet alle doelstellingen zijn gericht op het kind.

Veel aanbieders richten zich daarnaast (of soms vooral) op voorkomen dat zij verlies draaien of zelfs winst maken. Nu ben ik niet tegen jezelf financieel gezond houden als organisatie, maar zoals Aboutaleb het zei: hiervoor halen zij vaak de krenten uit de pap.

 

 

In mijn lessen bespreek ik vaak dit fenomeen en proberen we te bedenken hoe we op lokaal niveau kunnen voorkomen dat dit gebeurt. Maar…lokaal repareren wat landelijk stuk is valt niet altijd mee.

 

 

 

 

 

De Praktische Gevolgen

Professionals die jeugdhulp moeten inzetten, zitten met een probleem: hoe kies je uit duizenden opties? En belangrijker: hoe weet je dat je keuze goed is?

Gevolgen:

• Langere wachttijden op weg naar passende hulp
• Aanbieders zonder aangetoonde kwaliteit krijgen toch opdrachten
• Organisaties die faillieten gaan terwijl kinderen nog onder hun hoede zijn
• Fragmentatie zorgt voor slechte samenwerking tussen aanbieders
• Professionals voelen druk: "Kies snel, want de wachtlijst groeit"

Selectiecriteria: Aboutaleb zegt wat we met veel professionals denken

"We moeten selectiecriteria instellen. Niet elke organisatie die zich presenteert met een mooie website hoort in jeugdhulp thuis."

Dat is een instelling die allang nodig was. Jeugdhulp is geen gewone markt. Het gaat om kinderen en gezinnen in kwetsbare situaties. Dat vraagt om kwaliteit, continuïteit, en ethiek. Als gemeente zijn we verantwoordelijk voor rechtmatigheid, doelmatigheid en kwaliteit. Dit betekent dat we overal, altijd, bij elk traject een vinger in de pap en aan de pols moeten hebben. Maar dat lukt nooit met zoveel aanbieders met ondoorzichtige structuren. Daarvoor moet je grondig onderzoek doen. Uitpluizen en puzzelen. Met de huidige druk op het systeem is dit voor veel gemeentes onmogelijk.

Ook hier: wat landelijk stuk is lokaal repareren? Dat komt vaak neer op goedbedoeld pleisteren en professionals die zich het snot voor de ogen werken om de beste zorg en ondersteuning te regelen voor gezinnen.

Wat moet er gebeuren?

Aboutaleb pleit voor een systeemverandering. Marktwerking in de jeugdhulp vindt hij geen goede zaak. Dit is een verandering die ingrijpt in de wortels van het systeem van jeugdhulp en ik zie dat voorlopig nog niet gebeuren (ongeacht wat ik ervan denk). Wat zou er wel kunnen?

Regelgeving is nodig. Bijvoorbeeld:

1. Selectiecriteria vastleggen — Wat moet een aanbieder aantonen?
2. Gemeenten bevoegdheid geven — Wat moet er echt wel en misschien niet?
3. Monitoring van kwaliteit — Wat levert een aanbieder werkelijk en hoe?
4. Continuïteitswaarborgen — Wat gebeurt als een aanbieder wegvalt of
   

   Slimme oplossingen moeten we samen bedenken

   zijn verplichtingen niet nakomt?

Dit zijn maatregelen die op landelijk niveau gefaciliteerd moeten worden. Dan kunnen we in al die mooie gemeentes aan de slag om ze te implementeren. Ik draag daar met liefde mijn steentje aan bij!

De wildgroei in jeugdzorg is geen klein probleem. Het gaat rechtstreeks ten koste van kwetsbare kinderen en overvraagde professionals. Het is goed dat Aboutaleb dit nu hardop zegt.

Nu moet beleid volgen.